|
Güneşin tüm gücüyle ortalığı
kavurduğu bu sıcak yaz günlerinde en çok ihtiyaç
duyduğumuz araçların başında klimalar geliyor belki de.
Latin kökenli bir sözcük olan “klima”, iklim anlamına
gelmektedir. Klima, soğutma çevrimi kullanılarak bir
ortamdan ısı çekmek (yani o ortamın sıcaklığını
azaltmak) için tasarlanmış, alet, sistem veya
mekanizmadır. Sistemin iki ana parçası vardır. İç
ortamda ısı alışverişi yapan iç ünite ve dış ortamda ısı
alışverişi yapan dış ünite. Bu iki ünite arasında gaz
akışını ve sinyal alışverişini sağlayan bakır boru ve
elektrik tesisatı bulunur. İki ayrı birimden oluşan bu
sisteme “split” denilmektedir. Pencere tipi basit
klimalar ise tek parçadır. Klimalarda genellikle Freon
gazı kullanılır. Bu gazın kaynama noktası -129,8 ºC,
donma noktası -157,78 ºC ‘dir.
Klimanın çalışma tekniği kısaca
aşağıdaki gibidir:
Klima çalışma
sistemi
 |
1. Kompresör,
gaza basınç uygulayarak sıkıştırır ve yüksek
sıcaklıklı, yüksek basınçlı bir hale getirir.
(Diyagramdaki kırmızı bölüm)
2. Gaz dış ünitede bulunan kanallarda
dolaşarak ısısını dışarıya verir ve soğuduğu
için sıvı hale geçer.
3. Sıvı haldeki Freon, genişleme
bölümünden geçer, daha büyük hacim altında
basınç azaldığı için ortamdan ısı çekerek gaz
haline ulaşır ve dolayısıyla bulunduğu mekanın
sıcaklığını düşürür. (Diyagramdaki mavi bölüm)
Bu aşamada klimanın içine çekilmiş olan hava
serinlediği için, taşıdığı nem yoğunlaşır, sıvı
hale geçerek suya dönüşür ve dışarı atılır.
4. Gaz tekrar kompresöre ulaşır ve işlem
bu şekilde tekrarlanarak devam eder.
|
Duvar tipi klima çalışma
sistemi
 |
Split
tipi klima çalışma
sistemi
 |
 İnsanın
rahat ettiği çevre sıcaklığı bir başka ifadeyle rahatlık
sıcaklığı, bulunulan ortamdaki hava sıcaklığıyla havanın
nem oranına bağlıdır. Aşırı nem aşırı sıcaklıktan daha
rahatsız edicidir. Örneğin 40 ºC sıcaklık ve % 10 nispi
neme sahip bir hava 30 ºC sıcaklık % 80 nispi neme sahip
bir havaya göre daha iyidir, çünkü nem oranı arttıkça
insan vücudunun sıcaklık karşısındaki reaksiyonu
yavaşlar. Bu nedenle klimalarda yalnızca havanın
soğutulması yeterli olmaz; nem oranının da ayarlanması
gerekir. Bu işlemlerin yapılmasına ise klimalandırma
veya iklimlendirme deniyor.
Klima teknolojisindeki son gelişmeler sayesinde artık
birçok farklı
 markada
klima, hava temizleme özellikleri ile havayı sigara
dumanı, polen gibi parçacıklardan, istenmeyen kokulardan
ve zehirli toksinlerden arındırıyor. Bazı klima
sistemlerinde kullanılmakta olan “Plasmacluster”
teknolojisi ise elektronik iyon jeneratörü ile ortama
eksi ve artı iyonlar yayıyor ve bu iyonlar havada
bulunan bakteri ve küf benzeri zararlı maddeleri etkisiz
hale getiriyor.
Klima, aslında oldukça yeni bir teknoloji. 19. yüzyılda
Britanyalı bilim adamı ve mucit Michael Faraday,
amonyağın basınç altında sıkıştırıldıktan sonra
buharlaştırıldığında ortamdan ısı çekerek havayı
serinlettiğini keşfetti. 1842 yılında fizikçi Dr. John
Gorrie kompresör kullanarak “buz” elde etmeyi başardı.
Gorrie, aynı yöntemi kullanarak binaları da
serinletebileceğini fark etti, fakat maddi
olanaksızlıklar yüzünden projesini hayata geçiremedi.
Elektrikli klimayı yapmayı başaran ilk insan ise
mühendis Willis Haviland Carrier. Carrier, çalıştığı
şirketin müşterisi olan bir yayınevi, yaz aylarındaki
sıcak ve nem nedeniyle büyük bir üretim sorunu
yaşıyordu. Matbaada kullanılan kağıt, aşırı sıcak ve
rutubetten dolayı genişliyor, baskı makineleri renk
ayarını tutturamıyordu. Genç mühendis Carrier,
geliştirdiği teknikle sıcaklığı, nemi ve havalandırmayı
kontrol edebilmeyi başararak sorunu çözdü. 1902 yılında
gerçekleşen bu olaydan sonra, tasarımını daha da
geliştiren Carrier, bu tekniği 1906 yılında onaylatarak
“klima”nın patentini aldı. Bundan ancak 4 yıl sonra bir
kez daha anımsanan sistem, 10 yıl sonra ABD’de sadece
birkaç işyeri ve evde kullanılıyordu. Ancak klima,
kendisine, dönemin gözde yerlerinden tiyatro ve
sinemalarda yer buldu. Ardından mağazalar, uçaklar
(1936’da United Airlines) ve otomobillere (1939’da
Packard) klima yerleştirildi. ABD’de klimalar, 1955’te
William Dewitt isimli bir başka müteşebbisin
geliştirdiği standart bir sistemin ardından yaygın
olarak evlerde kullanılmaya başlandı.
Günümüzde, klima artık lüks bir tüketim ürünü olmaktan
çıkıp gerekli bir ihtiyaç olarak görülüyor. Küresel
ısınma dolayısıyla güneşin daha da yakıcı olarak
hissedildiği çağımızda klimalar, nemli yaz sıcakları
karşısında insanları rahatlatmaya devam edecek gibi
görünüyor. |
