Bahçecilik sağlıklı bitki yetiştirmekten öte, bir bütüne estetik duygusuyla hükmetme sanatı. Uzakdoğu’dan Hollanda’ya, Osmanlı’dan Amerika kıtasına uzanan bahçecilik kültürünün modern örnekleri, size evinizin önündeki toprak parçasıyla ilgili yepyeni fikirler verebilir. Hatta, sahibinin kimliğini yansıtan yeni bahçeler, bu hobiyi renklerin ve kokuların dünyasında keyifli bir obsesyona dahi dönüştürebilir.

Her çiçeğin bir karakteri vardır ve dolayısıyla her bahçe de farklı karakterlere sahip çok sayıda “birey”den oluşan küçük bir kent maketidir aslında. Evinizin önündeki ya da çevresindeki toprak parçasını nasıl bir kente dönüştürmek ise tamamen sizin ve iklim, toprak ve nem gibi doğa koşullarının ortak kararlarına bağlı. Elbette sadece toprağınızın yetiştirmenize izin verdiği, sevdiğiniz çiçeklerden oluşan “kompleks” bir bahçe yaratabilirsiniz ancak “parça” kadar “bütün” ile de ilgileniyorsanız, yani bahçenizin tamamının nasıl görünmesini istediğiniz konusunda da fikriniz varsa, temel bahçe tasarımı yöntemlerine eğilmekte büyük yarar var.
Modern bahçecilik, bahçeleri yaz bahçesi, kır bahçesi, tropikal bahçe, vahşi bahçe gibi pek çok farklı türe ayırıyor. Her biri bahçe sahibinin tarzıyla yakından ilişkili olan türlerin yanı sıra belirli renkleri, dokuları ya da biçimleri hakim kılmak için de kullanılan pek çok yöntem var.

Bahçenizi gözleyin
Yeni bir bahçe kuruyorsanız ya da mevcut bahçenizi yenilemek istiyorsanız, her şeye topraktan başlamanız gerekiyor. Toprağı ülkemizde genellikle sonbahar olan doğru mevsimde bellemek, verimliliğin artmasında önemli bir etken. Ayrıca güçsüz bir toprağa sahipseniz, organik gübreler kullanmakta da yarar var. Ekolojistler kendi gübrenizi üretebilmeniz için ev artıklarından yararlanmak gibi alternatif yöntemler öneriyorlar. Bitki seçimine başlarken toprağınızın türünü belirlemeniz, bahçenizin ne kadar güneş ve rüzgar aldığını iyi tespit etmeniz gerekiyor. Bunun için bir günü bahçede dinlenerek ve not alarak geçirmek son derece yararlı olabilir. Böylelikle hangi kısmın tam gün, hangi kısmın yarım gün güneş aldığını, hangi kısımların güneş alamadığını tespit edebilirsiniz. Unutmayın, gölgede kalan kesimler çiçek yetiştiremeyeceğiniz, kayıp alanlar değildir. Ancak buralara cezayir menekşesi, kamelya, mahunya gibi doğru tipte çiçekler dikilmelidir. Bu, “tembel” gün, yeni bahçenizi gözünüzde canlandırmak için de iyi bir fırsat olacaktır! Bu tasarımı yaparken bahçeye farklı açılardan da bakmak, özellikle evin içi gibi en sık kullanacağınız bakış açısını temel almak, dikkate alınması gereken bir uyarı.

Çizgiler
Bahçe türleri arasındaki en temel ayrımlardan biri, belirli hatlarla ayrılmış ve parsellenmiş olup olmamaları. Eğer daha yumuşak çizgileri tercih ediyorsanız, kendi içinde sınırları çizilmemiş bir bahçe sizin için daha uygun olacaktır. Bahçeyi geometrik hatlarla bölmek istediğinizde ise kullanacağız taş yollar ya da bloklar en az 120 cm eninde olmalıdır. Sadece belirli kesimlerde ve kavisli, dolayısıyla daha yumuşak yürüme yolları kullanarak farklı tarzlar üretmek de mümkün.
“Kulübe bahçeleri” adı verilen tarzda hatlar genellikle çiçek ekilerek ve doğal bir biçimde belirleniyor. Bu tür bahçelere çeşitli sebzelerin de ekilmesi hem toplam görünüme renk katıyor hem de sebze üretimi (ve bu sebzelerin tüketimi) pek çokları için bahçeciliği daha keyifli hale getiriyor. Son yıllarda bahçeciler arasında popüler olan kır bahçeleri ise yüksek otların da büyümesine olanak tanıyan, daha yaban bir tarz. Daha çok her mevsime dayanıklı bitkilerin tercih edildiği kır bahçelerinde çiçeklerin rastgele bir biçimde öbeklenmesi ve neredeyse botanik bir kaos elde edilmesi hedefleniyor.

Biçim ve boy
Bitkilerin sahip olduğu biçimler, bahçe tasarımının temel unsurları. Bu alandaki en temel kural, uzun bitkilerin en arkaya ekilmesi. Özellikle etrafında dolaştığınız öbeklerde uzun bitkileri ortada kullanarak, daha kısa olanların da her noktadan rahatça görülmesini sağlamak ise bir diğer yaklaşım. Keskin hatlı bahçelerde uzun bitkiler sınırlarda kullanılırken, daha yumuşak bir etki elde etmek için sınırlarda kısa bitkileri tercih etmek mümkün. Yan yana duran ve araya başka bitkileri sızdırmayan öbekler elde etmek için aslanpençesi (alchemilla) ve kırmızı ballıbaba (lamium) türleri kullanılabilir. Ayrıca kendileri yuvarlak çizgilere sahip çiçekler, özellikle de kısa boylu yıldızçiçekleri ya da sedumlar yan yana çok hoş sonuçlar verebilir. Belirgin hatlara sahip çiçeklerin yanında karanfil gibi daha uçucu çizgilere sahip çiçeklerle tezatlar oluşturulabilir.
Çiçeklerin kendi şekilleri kadar yapraklarının şekilleri de belirleyici tabii. Bir uyum yakalayabilmek için yaprak şekilleri birbirine benzeyen çiçekleri yakın kullanmak yerindedir. Büyük yapraklılar, diğerlerini görüş alanının dışında bırakmayacak bir biçimde, öbeklerin ortalarında ya da uzak sınırlarda kullanılabilir.

Ve renkler…
Bir çiçek tarhına ya da bahçesine asıl karakterini veren şey, renk gruplarıdır. Genel kural, kırmızı, portakal rengi, sarı, yeşil, mavi, çivit mavisi ve eflatundan oluşan renk spektrumuna dayanır. Bu renklerin bir çember düzeninde kullanılması hoş sonuçlar verir. Belirli renklerin belirli aralıklarla tekrar edilmesi, bahçenize ritim kazandıracaktır. Spektrumda yan yana yer alan, uyumlu renkleri bir arada kullanmak kadar zıt renklerin yakın kullanılması da etkili bir yöntemdir. Renk konusunda dikkat edilmesi gereken bir unsur, bitkilerin sadece çiçeklerinin değil, yaprak ve meyvelerinin renklerinin de dikkate alınmasıdır. Renk planlamasında belirli bir rengi baskın kılmak da tercih edilebilir. Bu noktada renklerin psikolojik karşılıkları da önem kazanıyor. Beyaz canlı bir renk ancak sakinlik duygusu veriyor. Mavinin soğukluğu dikkate alınmalı. Kırmızı, bir çiçek tarhına en çok hayat verecek renk şüphesiz. Sarı ise özellikle güneş ışığına çok yakışıyor.
Modern bahçecilikle ilgili olarak değinilmesi gereken önemli noktalardan biri de çiçek seçiminde kendi bahçeniz dışında kalan unsurları da dikkate almak. Yerel ekosisteme yabancı çiçekler, bahçenize lezzet katsalar da kimi zaman çevreyle girdikleri ilişki sonucu başka bitkilere zarar verebiliyorlar. Bu tür etkileşimler bir domino etkisi sonucu bütün bir bölgeyi etkileyebiliyorlar. Bu tür etki yaratan bitkilerin sayısı son derece az. Yine de bitki tercihleri yaparken uzmanlardan bu açıdan da destek almak gerekiyor.