SİTE İÇİ ARAMA

 

Squash, bizdeki adıyla duvar tenisi, dar alanda oynanan son derece mücadeleci, hızlı ve stratejiye dayalı bir oyun. Bu yüzden önemli olan fizik gücünü beyin gücü ile birleştirebilmek ve tamamen oyuna konsantre olabilmek çok önemli.

Squash, bugün artık profesyonel turnuvaların düzenlendiği, uluslararası federasyonu bulunan bir spor dalı.
Gerçi Türkiye’de hala daha çok büyük şehirlerdeki lüks spor merkezlerinde oynanıyor ve bir federasyonu yok, ama Dünya Squash Federasyonu’nun tanıdığı gayri resmi federasyon her sezon İstanbul ve Ankara’da 6-7 turnuva düzenliyor.
Uluslararası turnuvalarda çiftler (4 kişi) kategorisi yapılırken, bizde büyük kort olmaması sebebiyle henüz yapılamıyor. Keyifli, zorlu, temposu yüksek bir oyun olan ve son yıllarda ülkemizde de giderek daha çok talep gören Squash’ın tarihçesi, kuralları ve tenisten farklı kılan özellikleri konusunda detaylı bilgiyi, Club Sporium’un squash eğitmeni Hakan Öztem’den dinledik.

İngiltere’den dünyaya
İngilizce’de kelime anlamı “ezmek”. Tarihte ilk squash (duvar tenisi) geçen yüzyılın başlarında İngiltere’de Harrow Üniversitesi öğrencileri tarafından oynanmış. Öğrencilerin bir gün tenis sahasının boşalmasını beklerken biraz oyalanmak için karşılarındaki duvara top atmalarıyla başlamış oyun. Ritmik çarpma sesleri, öğrenicilerin aklını çelince bu oynama ve oyalanma kısa sürede kişilik kazanmış. Ve 1886 yılında oyunu kuralları ve saha boyutları belirlenmiş. 4 cm çapında, 24 gr ağırlığında kauçuk bir topla (tenis topundan daha küçük) ve yaklaşık 65 cm uzunluğunda telli raketle oynanan sporun resmi kuralları 1911’de Tenis Komitesi tarafından resmen kabul edilmiş. Oyunun boyutları Bath Kulübü'nün ölçülerine uygun bırakılmış ve kurallarda çok az değişiklik yapılmış. Squash kortunun boyutları 9,75x6,4 m’dir. Bir tarafı açık, üstü kapalı bir küp veya kutu görünümünde. Tenis sahasından daha küçük boyutlara sahip olan bu kutuda zemin parke, duvarlar tahta veya özel bir alçı sıvasıyla örtülüdür. Oyunun en prestijli turnuvası British Open 1930 yılından bu yana oynanıyor. İlk bireysel dünya şampiyonası ise 1975 yılında oynanmış. O tarihten beri de İngiliz, Avustralyalı, Kanadalı ve Pakistanlı sporcuların üstünlüğü söz konusu., Zaten oyunun yaygın olduğu ülkeler arasında İngiltere, ABD, Yeni Zelanda ve Pakistan yer alıyor.

Nasıl Oynanır?
Raketinizle vurduğunuz top, ön duvardan geri gelmeli ve alt out çizgisinin (tin) üzerine vurmalı, aynı zamanda dört duvarı çevreleyen üst out çizgilerinin de altında kalmalıdır. Oyuncu duvardan gelen topa direk vurmak (volley) veya bir kez yerden sekmesine izin vermek durumundadır. Mücadele (rally) topu karşılayan için şu durumlarda sona erer:
1. Topun yerden iki kez sekmesine izin verirse.
2. Alt out çizgisine (tin) veya altına topu vurursa, aynı şekilde topu üst out çizgisine veya dışına vurursa.
3. Ön duvara topu ulaştıramazsa oyunun normalde top ön duvar ağırlıklı oynanır, ancak ön duvara ulaşan arka ve yan duvarlardan gelen vuruşlar da geçerlidir. Böylece squash oyunun önemli bir özelliği ile karşı karşıya kalıyoruz, "açılar". Buna göre oyuncuların sadece topun ön duvara gidişini ve sekişini değil, açıları da göz önüne almaları gerekmektedir. Squash oyununda sayıyı servisi atan taraf kazanır, mücadeleyi (rally) servisi karşılayan kazanırsa servis el değiştirmiş olur. 9 puana ilk ulaşan oyunu kazanır, ancak oyun önceden 8-8 ise o zaman servisi karşılayacak olan taraf 9 veya 10 olarak bitiş skorunu seçebilir. Maçlar 3 set üzerinden 2 set kazanan (best of three) veya 5 set üzerinden 3 set kazanan (best of five) şekilinde oynanır.

Maça başlarken
Servisi ilk atacak oyuncu genellikle raket çevirme ile belirlenir. Raket üzerindeki belirgin bir işaretin ters veya düz tahmini ile yapılır.

Geçerli servis
Top servis çizgisinin (cut line) üzerine vurduktan sonra sahanın rakip çeyrek alanının içine düşmesi gerekiyor. Üst out çizgisine veya onun dışına da vurmaması gerekir. Aksi durumunda servis el değiştirir (hand-out). Oyuna başlayan kişi istediği taraftan (sol veya sağ) servisi atabilir, ancak sayıyı kazanırsa diğer servis alanına geçer.

Ayak hatası
Servisi atan kişinin bir ayağı servis kutusunun tam içinde olması gerekiyor; aksi durumunda ayak hatası (foot fault) yapmış sayılır, servis el değiştirir. Eğer squash dar alanda oynanan son derece mücadeleci ve hızlı bir oyun olmasaydı kuralları da daha basit olurdu.
Squash kuralları iki oyuncunun (çiftlerde dört oyuncunun) birbirlerini engellememelerini dürüst ve emniyetli oynamalarını düzenler. Bir engelleme pozisyonunda engellenen oyuncu durmalı ve let istemelidir (oynanan oyunun tekrarını istemek). Oyuncu engellendiği sırada oyuna devam ederse let isteyemez.

No Let
Aşağıdaki durumlar oluştuğunda hakem "no let" kararı verir:
1. Eğer oyuncu topa yetişemeyecek durumda idi ise.
2. Eğer oyuncu topa yetişebileceğini gösterecek yeterli hamleyi yapmadı ise.
3. Eğer oyuncu vuruşa kalkışmış ve ıskalamış ise, karar "no let" olur. Ancak vuruştan önce raket rakibe değer ve hemen let istenirse, pozisyon let olarak değerlendirilir.

Let
Topa yetişip mücadeleye (rally) devam edebilecek iken, rakibin engellemede bulunmasıdır.

Stroke
Stroke; şu nedenlerden dolayı ceza olarak servisin el değiştirmesi, yada servisi karşılayanın stroke ile cezalandırılması halinde karşı tarafın sayı kazanmasıdır. Mücadeleye (rally) şu durumlarda stroke kararı verilir:
1. Hücum eden oyuncunun sayıyı kazanacak pozisyonda olması.
2. Rakip vuruşu yapacak iken, diğer oyuncunun yolundan çekilmek için gerekli çabayı göstermemesi.

Rakibe top ile vurmak
1. Eğer top ön duvara önce vuracak şekilde giderken rakibe vurursa, sayı vuran kişinindir.
2. Eğer top önce yan, devamında ön duvara vurduysa, let kararı verilir.
3. Topa vuracak kişi, arkadan seken topa dönerek vurursa let kararı verilir. Vuruş sonrasında topun out olmayacak şekilde ilerlemesi gerekir.

Giyim ve ayakkabı
Beyaz short, t-short, çoraplar ve ayakkabılar gerekli malzemeler. Ancak son zamanlarda maçlarda çok parlak olmayan pastel renkli giyime de izin veriliyor. Belirlenen normlarda ise; t-short yakalı ve kısa kollu olup, sıkmayacak ve esneme özelliği taşımalıdır. Önceden kullanılmış malzemelerin korta girmeden önce temiz olması gerekir.
Ayakkabı squash için çok önemlidir; oyun içerisinde oyunun tüm yükünü taşırlar. Bu nedenle hafif, topukları iyi kavrayan, aynı anda parmakları da sıkmayan, sağlam yapıda olmalı. Bu tür ayakkabılar için salon ayakkabısı (indoor) deyimi kullanmak yanlış olmaz. Bu ayakkabıların siyah tabanlı olması durumunda lekelemeyen (non-marking) özelliğinin olmasına dikkat edilmeli. Bir çift ince çorap ve üzerine diğer bir çift havlu çorap ile birlikte ayakkabıları giymek ayak tabanlarını pişmekten ve su toplamaktan korur.

Oyunculara öneriler
• Oyuncular, özellikle tehlikeli durumlar için, oyunun kurallarını çok iyi bilmelidir.
• Oyuncular doğru bir teknik sahibi olmalı (Omuz yaralanmalarının çoğu, kort duvarına çarpmayla oluşur)
• Oyuncular yorgunluğa bağlı yaralanmalardan korunacak şekilde kendi vücutlarını çalıştırmalı.
• Ayağa ve oyun zeminine iyi adapte olan, uygun ayakkabılar giyilmeli.
• Isınma ve soğuma hareketleri diğer bütün sporlardaki gibi squash'ta da önemli.
• Gözde penetrasyon tehlikesini önlemek için gözlük ve sert lensler kullanılmamalı

Raket ve toplar
Oyuna yeni başlıyorsanız hemen bir raket satın almanız gerekmiyor. Squash oynayacağınız yerden oyun için kiralayabilirsiniz. Her raket sizin oyun tarzınıza cevap vermeyebilir. Raket; dengeli oluşu, ağırlık noktasının kafasına veya sapına doğru oluşu, kafasının genişliği, hafifliği, tellerinin gerginliği gibi belirleyici özellikleri taşır. Üretilen titanium raketler daha hafif olup kullanım kolaylığı getirir. Raketler oyuncu düzeylerine ve beklentilerine göre değişik yapılarda üretilirler. Topların da aynı ölçülerde fakat değişik renkte benekli olanları var. Bu değişiklik topların hızı ile ilgilidir. Sarı, beyaz, kırmızı ve mavi sırası ile yavaştan hızlıya değişiklik gösterir. Oyuna ilk başladığınız dönemlerde her dört rengi de bulundurmanız iyi olabilir.
Mavi benekli: Ekstra olarak zıpladığı için oyuna yeni başlayanlar ve kendi başına çalışma yapmak isteyenler için çok uygundur.
Kırmızı benekli: Top soğuk kaldığı için drop vuruş çalışması için idealdir.
Beyaz benekli: Çok soğuk kort ortamında dostça bir karşılaşma için uygundur.
Sarı benekli: Tüm turnuva ve maçlarda kullanılan toptur.

Oyun Alanının Tanımlanması
Kırmızı renkli çizgiler oyunun sınırlarını belirliyor. Ön duvarda iki adet kırmızı çizgi var; yere yakın olanı "alt out çizgisi (tin)", yüksekte olanı ise "servis çizgisi (cut line)" dir. Yukarıda kalan ve kortu çevreleyen kırmızı hat için "üst out çizgisi (out of court line)" deyimi kullanılıyor. Ayrıca her iki yanda da servis kutuları bulunuyor.
 

İstanbul’daki Squash Kortları
Club Sporium: Etiler -İstanbul 212) 282 73 73
Collesium Yaşam Merkezi: Beykoz-İstanubl (216) 485 00 36
Hillside City Club: Etiler-İstanbul (212) 287 85 85
Darüşşafaka Gymnasium Sport Center: Maslak-İstanbul (212) 286 26 76
Kemer Golf Countr y Club: Kemerburgaz-İstanbul (212) 239 77 70
Klassis Resort Actium Spor Merkezi: Silivri-İstanbul (212) 727 40 50
Sports International: Ataköy-İstanbul (212) 559 33 33
Mayadrom Sports Center: Etiler-İstanbul (212) 352 32 00

KÜLTÜR VE SANAT YAYINIDIR