Squash, bugün artık profesyonel turnuvaların düzenlendiği,
uluslararası federasyonu bulunan bir spor dalı.
Gerçi Türkiye’de hala daha çok büyük şehirlerdeki lüks spor
merkezlerinde oynanıyor ve bir federasyonu yok, ama Dünya
Squash Federasyonu’nun tanıdığı gayri resmi federasyon her
sezon İstanbul ve Ankara’da 6-7 turnuva düzenliyor.
Uluslararası turnuvalarda çiftler (4 kişi) kategorisi
yapılırken, bizde büyük kort olmaması sebebiyle henüz
yapılamıyor. Keyifli, zorlu, temposu yüksek bir oyun olan ve
son yıllarda ülkemizde de giderek daha çok talep gören
Squash’ın tarihçesi, kuralları ve tenisten farklı kılan
özellikleri konusunda detaylı bilgiyi, Club Sporium’un
squash eğitmeni Hakan Öztem’den dinledik.

İngiltere’den
dünyaya
İngilizce’de kelime anlamı “ezmek”. Tarihte ilk squash
(duvar tenisi) geçen yüzyılın başlarında İngiltere’de Harrow
Üniversitesi öğrencileri tarafından oynanmış. Öğrencilerin
bir gün tenis sahasının boşalmasını beklerken biraz
oyalanmak için karşılarındaki duvara top atmalarıyla
başlamış oyun. Ritmik çarpma sesleri, öğrenicilerin aklını
çelince bu oynama ve oyalanma kısa sürede kişilik kazanmış.
Ve 1886 yılında oyunu kuralları ve saha boyutları
belirlenmiş. 4 cm çapında, 24 gr ağırlığında kauçuk bir
topla (tenis topundan daha küçük) ve yaklaşık 65 cm
uzunluğunda telli raketle oynanan sporun resmi kuralları
1911’de Tenis Komitesi tarafından resmen kabul edilmiş.
Oyunun boyutları Bath Kulübü'nün ölçülerine uygun bırakılmış
ve kurallarda çok az değişiklik yapılmış. Squash kortunun
boyutları 9,75x6,4 m’dir. Bir tarafı açık, üstü kapalı bir
küp veya kutu görünümünde. Tenis sahasından daha küçük
boyutlara sahip olan bu kutuda zemin parke, duvarlar tahta
veya özel bir alçı sıvasıyla örtülüdür. Oyunun en prestijli
turnuvası British Open 1930 yılından bu yana oynanıyor. İlk
bireysel dünya şampiyonası ise 1975 yılında oynanmış. O
tarihten beri de İngiliz, Avustralyalı, Kanadalı ve
Pakistanlı sporcuların üstünlüğü söz konusu., Zaten oyunun
yaygın olduğu ülkeler arasında İngiltere, ABD, Yeni Zelanda
ve Pakistan yer alıyor.
Nasıl
Oynanır?
Raketinizle vurduğunuz top, ön duvardan geri gelmeli ve
alt out çizgisinin (tin) üzerine vurmalı, aynı zamanda dört
duvarı çevreleyen üst out çizgilerinin de altında
kalmalıdır. Oyuncu duvardan gelen topa direk vurmak (volley)
veya bir kez yerden sekmesine izin vermek durumundadır.
Mücadele (rally) topu karşılayan için şu durumlarda sona
erer:
1. Topun yerden iki kez sekmesine izin verirse.
2. Alt out çizgisine (tin) veya altına topu vurursa,
aynı şekilde topu üst out çizgisine veya dışına vurursa.
3. Ön duvara topu ulaştıramazsa oyunun normalde top
ön duvar ağırlıklı oynanır, ancak ön duvara ulaşan arka ve
yan duvarlardan gelen vuruşlar da geçerlidir. Böylece squash
oyunun önemli bir özelliği ile karşı karşıya kalıyoruz,
"açılar". Buna göre oyuncuların sadece topun ön duvara
gidişini ve sekişini değil, açıları da göz önüne almaları
gerekmektedir. Squash oyununda sayıyı servisi atan taraf
kazanır, mücadeleyi (rally) servisi karşılayan kazanırsa
servis el değiştirmiş olur. 9 puana ilk ulaşan oyunu
kazanır, ancak oyun önceden 8-8 ise o zaman servisi
karşılayacak olan taraf 9 veya 10 olarak bitiş skorunu
seçebilir. Maçlar 3 set üzerinden 2 set kazanan (best of
three) veya 5 set üzerinden 3 set kazanan (best of five)
şekilinde oynanır.
Maça başlarken
Servisi ilk atacak oyuncu genellikle raket çevirme ile
belirlenir. Raket üzerindeki belirgin bir işaretin ters veya
düz tahmini ile yapılır.
Geçerli servis
Top servis çizgisinin (cut line) üzerine vurduktan sonra
sahanın rakip çeyrek alanının içine düşmesi gerekiyor. Üst
out çizgisine veya onun dışına da vurmaması gerekir. Aksi
durumunda servis el değiştirir (hand-out). Oyuna başlayan
kişi istediği taraftan (sol veya sağ) servisi atabilir,
ancak sayıyı kazanırsa diğer servis alanına geçer.
Ayak hatası
Servisi atan kişinin bir ayağı servis kutusunun tam içinde
olması gerekiyor; aksi durumunda ayak hatası (foot fault)
yapmış sayılır, servis el değiştirir. Eğer squash dar alanda
oynanan son derece mücadeleci ve hızlı bir oyun olmasaydı
kuralları da daha basit olurdu.
Squash kuralları iki oyuncunun (çiftlerde dört oyuncunun)
birbirlerini engellememelerini dürüst ve emniyetli
oynamalarını düzenler. Bir engelleme pozisyonunda engellenen
oyuncu durmalı ve let istemelidir (oynanan oyunun tekrarını
istemek). Oyuncu engellendiği sırada oyuna devam ederse let
isteyemez.
No Let
Aşağıdaki durumlar oluştuğunda hakem "no let" kararı verir:
1. Eğer oyuncu topa yetişemeyecek durumda idi ise.
2. Eğer oyuncu topa yetişebileceğini gösterecek yeterli
hamleyi yapmadı ise.
3. Eğer oyuncu vuruşa kalkışmış ve ıskalamış ise, karar "no
let" olur. Ancak vuruştan önce raket rakibe değer ve hemen
let istenirse, pozisyon let olarak değerlendirilir.
Let
Topa yetişip mücadeleye (rally) devam edebilecek iken,
rakibin engellemede bulunmasıdır.
Stroke
Stroke; şu nedenlerden dolayı ceza olarak servisin el
değiştirmesi, yada servisi karşılayanın stroke ile
cezalandırılması halinde karşı tarafın sayı kazanmasıdır.
Mücadeleye (rally) şu durumlarda stroke kararı verilir:
1. Hücum eden oyuncunun sayıyı kazanacak pozisyonda
olması.
2. Rakip vuruşu yapacak iken, diğer oyuncunun
yolundan çekilmek için gerekli çabayı göstermemesi.
Rakibe top ile vurmak
1. Eğer top ön duvara önce vuracak şekilde giderken
rakibe vurursa, sayı vuran kişinindir.
2. Eğer top önce yan, devamında ön duvara vurduysa,
let kararı verilir.
3. Topa vuracak kişi, arkadan seken topa dönerek
vurursa let kararı verilir. Vuruş sonrasında topun out
olmayacak şekilde ilerlemesi gerekir.
Giyim
ve ayakkabı
Beyaz short, t-short, çoraplar ve ayakkabılar gerekli
malzemeler. Ancak son zamanlarda maçlarda çok parlak olmayan
pastel renkli giyime de izin veriliyor. Belirlenen normlarda
ise; t-short yakalı ve kısa kollu olup, sıkmayacak ve esneme
özelliği taşımalıdır. Önceden kullanılmış malzemelerin korta
girmeden önce temiz olması gerekir.
Ayakkabı squash için çok önemlidir; oyun içerisinde oyunun
tüm yükünü taşırlar. Bu nedenle hafif, topukları iyi
kavrayan, aynı anda parmakları da sıkmayan, sağlam yapıda
olmalı. Bu tür ayakkabılar için salon ayakkabısı (indoor)
deyimi kullanmak yanlış olmaz. Bu ayakkabıların siyah
tabanlı olması durumunda lekelemeyen (non-marking)
özelliğinin olmasına dikkat edilmeli. Bir çift ince çorap ve
üzerine diğer bir çift havlu çorap ile birlikte ayakkabıları
giymek ayak tabanlarını pişmekten ve su toplamaktan korur.
Oyunculara
öneriler
• Oyuncular, özellikle tehlikeli durumlar için,
oyunun kurallarını çok iyi bilmelidir.
• Oyuncular doğru bir teknik sahibi olmalı (Omuz
yaralanmalarının çoğu, kort duvarına çarpmayla
oluşur)
• Oyuncular yorgunluğa bağlı yaralanmalardan
korunacak şekilde kendi vücutlarını çalıştırmalı.
• Ayağa ve oyun zeminine iyi adapte olan, uygun
ayakkabılar giyilmeli.
• Isınma ve soğuma hareketleri diğer bütün
sporlardaki gibi squash'ta da önemli.
• Gözde penetrasyon tehlikesini önlemek için gözlük
ve sert lensler kullanılmamalı |
Raket ve toplar
Oyuna yeni başlıyorsanız hemen bir raket satın almanız
gerekmiyor. Squash oynayacağınız yerden oyun için
kiralayabilirsiniz. Her raket sizin oyun tarzınıza cevap
vermeyebilir. Raket; dengeli oluşu, ağırlık noktasının
kafasına veya sapına doğru oluşu, kafasının genişliği,
hafifliği, tellerinin gerginliği gibi belirleyici
özellikleri taşır. Üretilen titanium raketler daha hafif
olup kullanım kolaylığı getirir. Raketler oyuncu düzeylerine
ve beklentilerine göre değişik yapılarda üretilirler.
Topların da aynı ölçülerde fakat değişik renkte benekli
olanları var. Bu değişiklik topların hızı ile ilgilidir.
Sarı, beyaz, kırmızı ve mavi sırası ile yavaştan hızlıya
değişiklik gösterir. Oyuna ilk başladığınız dönemlerde her
dört rengi de bulundurmanız iyi olabilir.
Mavi benekli: Ekstra olarak zıpladığı için oyuna yeni
başlayanlar ve kendi başına çalışma yapmak isteyenler için
çok uygundur.
Kırmızı benekli: Top soğuk kaldığı için drop vuruş çalışması
için idealdir.
Beyaz benekli: Çok soğuk kort ortamında dostça bir
karşılaşma için uygundur.
Sarı benekli: Tüm turnuva ve maçlarda kullanılan toptur.
Oyun Alanının Tanımlanması
Kırmızı renkli çizgiler oyunun sınırlarını belirliyor.
Ön duvarda iki adet kırmızı çizgi var; yere yakın olanı "alt
out çizgisi (tin)", yüksekte olanı ise "servis çizgisi (cut
line)" dir. Yukarıda kalan ve kortu çevreleyen kırmızı hat
için "üst out çizgisi (out of court line)" deyimi
kullanılıyor. Ayrıca her iki yanda da servis kutuları
bulunuyor.
|